کل و بز (Capra aegagrus) یکی از شاخصترین گونههای پستانداران کوهستانی ایران است که نقش مهمی در پایداری اکوسیستمهای کوهستانی و حفظ تنوع زیستی ایفا میکند. این گونه، که در زبان محلی نر آن «پازن» و ماده آن «بز» نامیده میشود، به دلیل حساسیت بالا به تغییرات زیستمحیطی و کاهش جمعیت در دهههای اخیر، نیازمند پایش و مدیریت حفاظتی دقیق می باشد.
به گزارش دیده بان طبیعت و به نقل از روابط عمومی اداره کل حفاظت محیط زیست استان البرز؛ کل و بز در ایران دو زیرگونه دارد که پراکنش گستردهای در مناطق کوهستانی کشور دارند. با وجود نقش کلیدی آنها در اکوسیستم و به عنوان طعمه اصلی پلنگ ایرانی، جمعیت آنها تحت تأثیر عوامل متعددی همچون شکار غیرمجاز، تخریب زیستگاه، رقابت با دام اهلی و بیماریها کاهش یافته است.
این گونه در فهرست سرخ IUCN تحت طبقه «آسیبپذیر» و در زمره گونههای حمایتشده کشور قرار دارد.
حفظ جمعیت کل و بز نهتنها به بقای خود این گونه کمک میکند، بلکه نقش مستقیمی در حمایت از دیگر گونههای شاخص و در نتیجه تعادل اکولوژیک مناطق کوهستانی دارد. ارزیابی مناسب بودن زیستگاهها، شناسایی نیازهای حیاتی گونه و تحلیل تهدیدها، پایهای برای تدوین برنامههای مؤثر حفاظتی به شمار میرود.
جمعآوری دادههای میدانی و سرشماری زمستانه این گونهها، از جمله اقدامات مهم در مدیریت حفاظتی کشور است. اطلاعات حاصل از این برنامهها امکان برآورد جمعیت، شناسایی زیستگاههای مناسب، تهیه نقشه مطلوبیت زیستگاه و تدوین راهبردهای حفاظتی برای کل و بز و گونههای وابسته مانند پلنگ ایرانی را فراهم میآورد.
ارزیابی جمعیت و زیستگاه کل و بز در سطح ملی، ابزار کلیدی برای حفاظت هوشمندانه و پایدار از این گونه ارزشمند و زیستبومهای حساس ایران می باشد. استمرار پایشها و بهرهگیری از دادههای علمی، مسیر اتخاذ تصمیمهای مدیریتی مؤثر و کاهش تهدیدهای پیشروی این گونه را هموار میسازد.
نفیسه حسنی – کارشناس محیط زیست طبیعی
لینک کوتاه: https://didehbantabiat.ir/?p=1843
