«گاوبانگی» فرصتی برای زادآوری یا تهدیدی برای بقا
مرال یا گوزن قرمز هیرکانی از ارزشمندترین گونههای حیاتوحش جنگلهای شمال استان سمنان است که کاهش جمعیت آن طی سالهای اخیر ضرورت حفاظت جدیتر از زیستگاه و افزایش مراقبتها از آنها در فصل گاوبانگی را دوچندان کرده است، فصلی که اگرچه برای این گونه، موسم جفتگیری و تداوم نسل محسوب میشود، اما همزمان یکی از حساسترین دورههای زندگی مرالها و زمان افزایش تهدیدهای انسانی علیه بقای آنهاست.
به گزارش دیده بان طبیعت و به نقل از ایرنا؛ مرال با نام علمی Cervus elaphus بزرگترین گونه گوزن ایرانی و جانوری گیاهخوار نشخوارکننده و اجتماعی است که بخش قابل توجهی از زیست خود را در پوشش متراکم جنگل سپری میکند و در گذشته در گستره وسیعی از جنگلهای حاشیه دریای خزر تا ارتفاعات البرز و بخشهایی از زاگرس پراکنش داشت، اما شکار بیرویه و تخریب و کاهش کیفیت زیستگاه، جمعیت آن را با تهدید روبهرو کرده است و اینک در جنگلهای هیرکانی استانهای شمالی و استان سمنان زیست میکند.
گاوبانگی فصل طلایی برای تداوم نسل مرال
موسم گاوبانگی از نیمه شهریور تا نیمه مهر ادامه دارد و با آغاز دوره جفتگیری رفتار مرالها تغییر میکند و گوزنهای نر با سردادن بانگهای بلند، مادهها را به سوی خود فرامیخوانند و برای حفظ قلمرو با دیگر نرها رقابت میکنند.
این رفتار طبیعی اگرچه برای بقای نسل اهمیت حیاتی دارد، اما مرالها را در این دوره بیش از هر زمان دیگری در معرض شناسایی قرار میدهد. صدای بلند و مکرر گوزنهای نر میتواند موقعیت آنها را برای شکارچیان آشکار کند و همین ویژگی، ضرورت افزایش حفاظت از زیستگاه را در این مقطع زمانی نشان میدهد.
صدای بانگ ردپایی برای شکارچیان
یکی از مهمترین خطرات در موسم گاوبانگی، سوءاستفاده شکارچیان از رفتار طبیعی مرالهاست. برخی شکارچیان با تقلید صدای گوزن، نرها را به تصور حضور رقیب به سمت خود میکشانند و از این طریق امکان شکار آنها را افزایش میدهند.
مرال که در بیشتر ایام سال به دلیل زندگی در پوشش انبوه جنگلی، جانوری مخفیکار و دشوار برای مشاهده است، در فصل جفتگیری ناخواسته حضور خود را آشکارتر میکند و هرگونه کاهش نظارت در این دوره میتواند پیامدهای جبرانناپذیری برای جمعیت این گونه داشته باشد.
تخریب زیستگاه تهدیدی فراتر از شکار
خطر مرالها تنها به شکار غیرمجاز محدود نمیشود. تخریب زیستگاه، کاهش امنیت مناطق جنگلی، ورود دام به عرصههای حساس و برهم خوردن آرامش زیستگاه از عوامل مهم در اختلال چرخه طبیعی زندگی این گونه به شمار میرود.
امنیت زیستگاه بهویژه در مناطق زادآوری و قلمروهای حساس، نقش مهمی در موفقیت جفتگیری و افزایش جمعیت مرال دارد. از این رو حفاظت از خود حیوان بدون حفاظت از زیستگاه آن نمیتواند راهکاری پایدار برای بقای این گونه باشد.
گوسالههای مرال نسل آینده در پناه استتار
مرالها حدود هشت ماه دوره بارداری دارند و تولد گوسالهها به طور معمول در فصل بهار اتفاق میافتد. گوسالههای تازهمتولدشده برخلاف مرالهای بالغ، دارای لکههای سفید فراوانی روی بدن هستند.
این لکهها بخشی از سازوکار طبیعی استتار گوسالههاست لکههایی که در میان نور و سایه کف جنگل تشخیص آنها را دشوارتر میکند و مادر نیز به طور معمول گوساله را در میان علفزارهای انبوه پنهان میکند تا از خطر شکارچیان در امان بماند بر همین اساس حفاظت از زیستگاه امن و آرام نهتنها برای مرالهای بالغ، بلکه برای حفظ نسل آینده این گونه اهمیت دارد.
افزایش گشتها نخستین دیوار دفاعی
یکی از مهمترین راهکارهای مقابله با تهدیدهای فصل گاوبانگی، افزایش گشت و پایش میدانی در زیستگاههای مرال است. حضور مستمر نیروهای حفاظتی میتواند از ورود شکارچیان غیرمجاز جلوگیری کرده و امنیت مناطق حساس را افزایش دهد.
محدودسازی ورود دام به مناطق بحرانی و حساس مرال، راهکار دیگری برای حفظ امنیت زیستگاه است. حضور دام در عرصههای حساس میتواند آرامش حیوانات را برهم بزند و بر منابع غذایی و شرایط طبیعی زیستگاه اثر بگذارد.
شناسایی مناطق بحرانی و تعیین محدودههای امن، بهویژه در فصل جفتگیری، میتواند به ایجاد شرایط مناسبتر برای جفتگیری و زادآوری مرالها کمک کند.
جوامع محلی همراهان اصلی حفاظت
حفاظت پایدار از مرال بدون مشارکت جوامع محلی امکانپذیر نیست. آموزش و آگاهیرسانی به ساکنان مناطق جنگلی، دامداران و دیگر گروههای مرتبط با زیستگاه میتواند نقش مهمی در کاهش تهدیدهای انسانی داشته باشد.
افزایش شناخت مردم محلی از ارزش زیستی مرال و پیامدهای شکار و تخریب زیستگاه، زمینه را برای تبدیل جوامع محلی از ناظر به همراه و همیار حفاظت فراهم میکند.
گاوبانگی فرصتی برای پایش جمعیت
فصل گاوبانگی، با وجود افزایش خطر برای مرالها، یک فرصت ارزشمند برای پایش و برآورد جمعیت این گونه نیز به شمار میرود. بانگهای گوزنهای نر امکان شناسایی حضور و پراکنش آنها را برای محیطبانان و کارشناسان فراهم میکند.
استفاده علمی و کنترلشده از این فرصت میتواند به شناسایی مناطق تجمع مرال، برآورد وضعیت جمعیت و برنامهریزی دقیقتر برای حفاظت از زیستگاه کمک کند.
پناهگاه حیاتوحش خوشییلاق شاهرود و جنگل رودبارک مهدیشهر سنگرهای مهم حفاظت از مرال
مدیرکل حفاظت محیط زیست سمنان روز پنجشنبه به ایرنا گفت: برنامه گاوبانگی با هدف حفظ و حراست از گونه مرال از دهم شهریورماه در مناطق حفاظتشده استان شامل جنگلهای پرور و محدوده امن رودبارک مهدیشهر، منطقه حفاظتشده جنگلی ابر و اولنگ در پناهگاه حیاتوحش خوشییلاق شاهرود آغاز شده است.
سعید یوسفپور افزود: تمرکز اصلی عملیات حفاظتی در فصل گاوبانگی بر منطقه حفاظتشده پرور و محدوده امن رودبارک با وسعت حدود ۳۰ هزار هکتار از جنگلهای رودبارک و پرور است جایی که بخش قابل توجهی از جمعیت مرال استان در زیستگاههای جنگلی این منطقه حضور دارند.
وی ادامه داد: ۲۵۰ نفرروز از محیطبانان، کارشناسان و حفاظتگران مردمی در هفت نقطه از جنگلهای رودبارک و پرور، مسوولیت حفاظت و پایش زیستگاه مرال را بر عهده دارند.
مدیرکل حفاظت محیط زیست استان سمنان گفت: فصل گاوبانگی از حساسترین دورههای زندگی مرالهاست زیرا گوزنهای نر با سردادن بانگهای بلند حضور خود را آشکار میکنند و همین موضوع میتواند آنها را در معرض تهدیدهای انسانی و شکار غیرمجاز قرار دهد و در این شرایط افزایش گشت و پایش، حضور مستمر محیطبانان و مشارکت حفاظتگران مردمی در زیستگاههای مرال، نقش مهمی در تامین امنیت این گونه و فراهم شدن بستر مناسب برای جفتگیری و تداوم نسل آن دارد.
حفاظت امروز تضمین بقای مرال فردا
رییس اداره حفاظت محیط زیست شاهرود هم گفت: منطقه حفاظتشده جنگل ابر و اولنگ در پناهگاه حیاتوحش خوشییلاق شاهرود از زیستگاههای مرال از گونههای ارزشمند و تنوع زیستی جنگلهای هیرکانی است که در موسم گاوبانگی و زادآوری آسیبپذیری بیشتر دارد و تداوم برنامههای حفاظتی در این مناطق با افزایش گشتهای میدانی، پایش جمعیت، کنترل ورود دام و جلوگیری از شکار غیرمجاز برای فراهم شدن شرایط مناسب برای زادآوری و بقا این گونه مورد توجه و پیگیری است.
آلودگی صوتی و تورهای غیرمجاز آسیبزا برای حیاتوحش
علیاکبر قربانلو افزود: اعلام ممنوع بودن ورود تورهای گردشگری با خودروهای آفرودی به منطقه حفاظتشده جنگل ابر بدون مجوز اداره حفاظت محیطزیست شاهرود، شبمانی در جنگل، پرهیز از آوردن آلات موسیقی پرسر و صدا و ایجاد آلودگی صوتی از جمله اقدامهای حفاظتی در منطقه حفاظتشده جنگل ابر شاهرود است.
وی ادامه داد: مرالها در فصل گاوبانگی به کوچکترین مزاحمت انسانی حساس هستند و اختلال در آرامش زیستگاه میتواند روند طبیعی تولیدمثل آنها را تحت تاثیر قرار دهد از سوی دیگر مشاهده مرال در این فصل برای شکارچیان نیز آسانتر است و برخی متخلفان با تقلید صدای مرال، حیوان را به سمت خود میکشانند و شکار میکنند.
وی اضافه کرد: نیروهای محیط زیست در فصل گاوبانکی در زیستگاههای مرالها مستقر میشوند و در کنار آنها، فعالان محیط زیست و افراد آموزشدیده نیز در قالب حفاظت مشارکتی و با هماهنگی و نظارت در گشت و پایش مناطق حضور پیدا میکنند.
۲۰ راس فاصله تا انقراض مرال در پناهگاه حیاتوحش خوشییلاق شاهرود
رییس اداره حفاظت محیط زیست شاهرود گفت: براساس آخرین سرشماری و ارزیابی انجامشده، جمعیت مرالهای این شهرستان حدود ۲۰ تا ۳۰ راس برآورد شده است و همیم موضوع اهمیت حفاظت را دوچندان میکند.
به گزارش ایرنا، موسم گاوبانگی اگرچه فصل جفتگیری و امید به تولد نسل جدید است، اما همزمان دورهای حساس و پرخطر برای گوزنهای قرمز هیرکانی محسوب میشود و تلاش برای حفاظت و بقای این گونه ارزشمند به حفاظت از چند راس گوزن محدود نمیشود و در نهایت حفاظت از زیستگاه و بخشی از میراث طبیعی جنگلهای هیرکانی است.
